Gas voor levering de volgende dag kostte op 15 september € 83,94 per MWh. De laatste keer dat gas zo duur was, was op 30 december 2022. Stroom kostte in week 37 gemiddeld € 168,61 per MWh, € 45 meer dan de week ervoor. In dezelfde week verlaagde het kabinet het doel voor de gasvoorraden en verhoogden de centrale banken van Europa en de Verenigde Staten de rente. Die vier dingen hangen samen.
Gas voor levering de volgende dag kostte op 15 september € 83,94 per MWh. Op 1 augustus was dat € 58,35. In zes weken kwam er dus ruim € 25 bij, meer dan veertig procent. De laatste dag dat gas boven de € 80 stond was 30 december 2022, aan het eind van de energiecrisis. Stroom kostte in week 37 gemiddeld € 168,61 per MWh, tegen € 122,96 de week ervoor.
Twee weken geleden schreven wij dat de markt de lege gasvoorraden als een echt probleem was gaan zien. Sinds die tijd is er weinig verbeterd en veel bijgekomen. De aanvoer van gas per schip uit het Midden-Oosten ligt nog steeds grotendeels stil, het kabinet heeft het doel voor de gasvoorraden verlaagd, en de centrale banken van Europa en de Verenigde Staten hebben de rente verhoogd. Dat laatste lijkt een ander onderwerp, maar dat is het niet: de rente gaat omhoog omdat energie duur is. In dit stuk lopen we die vier dingen langs, en wat ze betekenen voor wie de komende maanden energie moet inkopen.
De gasprijs steeg in september bijna elke dag. Op 1 september kostte gas voor levering de volgende dag € 66,54 per MWh, op 11 september € 82,92 en op 15 september € 83,94. Gemiddeld over de eerste zestien dagen van september was dat € 76,01, tegen € 61,48 in augustus. Ook gas voor levering volgende maand kwam boven de € 80, en dat was sinds begin 2023 niet meer gebeurd.
De gasprijs voor levering de volgende dag, per dag van 1 augustus tot 16 september. Zes weken lang ging het vrijwel alleen omhoog.
De oorzaak is dezelfde als in augustus, alleen erger. Een groot deel van het gas dat Europa per schip binnenkrijgt komt uit Qatar, en elk schip uit Qatar moet door de Straat van Hormuz, de zeestraat tussen Iran en Oman. Die is sinds het uitbreken van de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran, eind februari, vrijwel dicht. Op 5 en 8 september vernietigde de Amerikaanse marine acht Iraanse olietankers, nadat Iran had geprobeerd een Amerikaans oorlogsschip te raken. De gesprekken tussen de Golfstaten en Iran zijn afgebroken. Iran heeft voorgesteld om buiten de zeestraat een beperkte vaarzone in te richten, maar daar vaart nog niemand. Sinds begin augustus is er welgeteld één LNG-tanker uit Qatar de zeestraat uitgekomen, met bestemming Pakistan. De export van Qatar staat daarmee al weken vrijwel stil, en dat geldt ook voor de Verenigde Arabische Emiraten. Samen leveren die twee landen normaal ongeveer een vijfde van al het LNG ter wereld, en voor dat gas is er geen andere route.
En zelfs als de zeestraat morgen opengaat, komt niet alles terug. Bij raketaanvallen in maart is Ras Laffan beschadigd, de grootste LNG-fabriek ter wereld. Ongeveer 17 procent van de Qatarese exportcapaciteit ligt daardoor stil, ook als er weer gevaren mag worden. Hoe nijpend dat is, blijkt uit een klein bericht van vorige week: Qatar zelf zoekt langlopende contracten voor Amerikaans LNG, om zijn eigen klanten te kunnen blijven leveren.
Europa merkt dat direct. Van het gas dat de Europese Unie in augustus invoerde, kwam 68 procent uit twee landen: Noorwegen via de pijpleiding en de Verenigde Staten per schip. Wat er per schip binnenkomt, komt dus grotendeels van één leverancier, en die schepen kunnen net zo goed naar Azië varen. Dat is te zien aan de prijs. Normaal betaalt Azië een paar dollar meer voor LNG dan Europa, en daarom varen de schepen daarheen. Dat verschil is in september gekrompen tot minder dan een dollar per miljoen Btu, de eenheid waarin LNG wordt verhandeld. Europa betaalt met andere woorden de Aziatische prijs om de schepen hierheen te krijgen, en die prijs ligt op ongeveer 25 dollar, negen keer wat gas in de Verenigde Staten zelf kost. Rusland ziet dat ook: het levert 44 procent minder gas via de pijpleiding dan vorig jaar, het laagste sinds de jaren zeventig, en het Kremlin liet deze week weten dat de overgebleven buis van Nord Stream 2 klaarligt.
Wat hier verandert is niet alleen de prijs van vandaag. Gas voor levering in heel 2027 stond op 15 september op € 59,52 per MWh. Op 1 september was dat € 52,29, en in december vorig jaar nog geen € 25. De markt gaat er dus niet van uit dat dit met een paar weken over is.
Het blijft niet bij gas. Een vat Brent-olie kost 105,56 dollar en kwam op 14 september even boven de 109. Brent is de olie uit de Noordzee waarvan de prijs in Europa als maatstaf geldt; de Amerikaanse maatstaf WTI stond die dag op ruim 102 dollar. Negen maanden geleden rekende de markt nog op 60 dollar. De oorzaak is voor een deel dezelfde: door de Straat van Hormuz komt weinig, en de omweg die Saoedi-Arabië had bedacht, een pijpleiding dwars door het land naar de Rode Zee, ligt nu ook onder vuur. De Houthi's uit Jemen hebben de pompstations van die leiding beschoten en de zuidelijke uitgang van de Rode Zee in handen. Via die route vervoerde Saoedi-Arabië in juni nog bijna vier miljoen vaten per dag, in augustus nog geen tweehonderdduizend. Het land produceert nu minder olie dan in welk jaar ook sinds de Golfoorlog van 1990.
Azië heeft zijn eigen maatstaf, olie uit Oman, en die kostte deze week 128 dollar per vat. De Chinese termijnprijs stond zelfs op 138 dollar. Het verschil met Brent zit in het vervoer: de schepen naar Azië doen het langst over de omweg. Bij die prijzen stappen kopers over of stoppen ze: voor heel 2026 wordt gerekend op 2,4 miljoen vaten per dag minder verbruik dan vorig jaar, en het grootste deel van die daling zit in Azië. Een fabriek die op kolen overgaat of een raffinaderij die dichtgaat, komt niet vanzelf terug als de prijs weer daalt. Daarom drukt deze crisis ook na afloop nog jaren op de vraag.
De echte krapte zit niet in ruwe olie maar in diesel. Diesel wordt gemaakt in raffinaderijen, en juist die vallen uit. De raffinaderijen in de Golf zitten achter dezelfde gesloten zeestraat als het gas, dus hun diesel komt de regio niet uit. Rusland heeft de export van diesel stilgelegd tot eind oktober, omdat drie van zijn zes grootste raffinaderijen na Oekraïense droneaanvallen stilstaan of op halve kracht draaien. En Saoedi-Arabië exporteerde vóór de crisis driehonderdduizend vaten diesel per dag, vorige maand nog tachtigduizend. Het gevolg is te zien in de marge: Europese diesel kost nu 75 dollar per vat meer dan de ruwe olie waar hij van gemaakt wordt, tegen 21 dollar in januari. In de Verenigde Staten kost diesel een record van 6,27 dollar per gallon, tegen 3,69 een jaar geleden.
Aan de Nederlandse pomp stond de adviesprijs voor diesel op 16 september op € 2,777 per liter. Het record van 8 april, € 2,819, is daarmee in zicht, en benzine heeft zijn record deze week al gebroken. Voor een bedrijf met eigen vrachtwagens of bestelbussen is dit de post die het eerst zichtbaar wordt. Maar ook wie zijn goederen laat bezorgen merkt het: vervoerders rekenen elke maand een brandstoftoeslag door aan hun klanten, en die toeslag stijgt harder dan de olieprijs, omdat diesel harder stijgt dan olie.
Stroom kostte in de eerste zestien dagen van september gemiddeld € 157,66 per MWh. In augustus was dat € 125,41 en in juli € 105,86. Op 97 uren lag de prijs boven de € 200; in heel augustus waren dat er 33. Het aantal uren met een negatieve prijs, waarin u geld toe kreeg om stroom te gebruiken, zakte van 53 naar 13. Houdt dit aan, dan wordt september de duurste maand sinds december 2022.
De gemiddelde stroomprijs per maand sinds september vorig jaar. Januari was met € 108 tot nu toe de duurste maand van dit jaar. September staat halverwege op € 158.
Drie dingen komen tegelijk. De dagen worden korter, dus de zon levert minder en minder lang. Het waaide in september weinig. En als zon en wind wegvallen, moeten de gascentrales het overnemen, en die stoken nu gas van ruim € 80. Een gascentrale die gas van € 80 verstookt heeft aan brandstof alleen al ongeveer € 145 per MWh nodig om stroom te maken, en de CO₂-rechten van rond de € 85 per ton komen daar nog bovenop. Zolang zo'n centrale de laatste is die moet bijspringen, bepaalt hij de prijs voor iedereen.
Het duurste uur was 10 september om zeven uur 's avonds, met € 473,76 per MWh. Sinds vorig jaar wordt de stroomprijs per kwartier vastgesteld, en in het duurste kwartier van dat uur liep de prijs zelfs op tot € 605. Op 14 september kostte stroom over de hele dag gemiddeld € 229,40, de duurste dag van de maand.
Wat een megawattuur stroom gemiddeld kostte, per uur van de dag, september tegen augustus. De middagdip is half zo diep geworden en de avondpiek een kwart hoger.
Om één uur 's middags kostte stroom in september gemiddeld € 67,33 per MWh, in augustus was dat € 30,75. Om zeven uur 's avonds € 253,03 tegen € 193,39. En er is een ochtendpiek bijgekomen: om zeven uur 's ochtends staat de prijs nu gemiddeld boven de € 200. Het goedkope middagvenster van de zomer wordt dus kleiner en de dure uren worden er meer. Voor wie verbruik kan verschuiven blijft het verschil groot, maar het venster om dat in te doen krimpt elke week.
De prijzen voor levering in 2027 stegen in twee weken opnieuw. Stroom voor heel 2027 ging van € 117,90 naar € 127,32 per MWh, ruim acht procent. Maar de opvallendste beweging zit in de piekuren, de uren tussen acht uur 's ochtends en acht uur 's avonds op werkdagen. Die gingen van € 122,12 naar € 141,31, bijna zestien procent.
| Leveringsjaar | Stroom | 2 weken | Piekuren | 2 weken | Gas | 2 weken |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2027 | 127,32 | +9,42 | 141,31 | +19,19 | 59,52 | +7,23 |
| 2028 | 96,73 | +4,88 | 104,48 | +8,33 | 36,70 | +2,40 |
| 2029 | 86,45 | +3,90 | 98,94 | +8,07 | 28,80 | +1,34 |
Prijzen per leveringsjaar in euro per megawattuur op 15 september, met de verandering sinds 1 september. Bij de piekuren kwam er in twee weken twee keer zoveel bij als bij de gewone prijs.
Twee weken geleden lag de piekprijs voor 2027 ruim € 4 boven de gewone prijs. Nu is dat € 14. De markt zegt daarmee iets specifieks: de krapte zit overdag en 's avonds, niet 's nachts. In de winter levert de zon overdag weinig, en juist dan draaien de bedrijven. Wie vooral overdag verbruikt, een kantoor, een werkplaats, een winkel, ziet zijn eigen inkoopprijs dus harder stijgen dan het cijfer in de krant.
Wat verder opvalt: kolen bewoog nauwelijks. Kolen voor levering in 2027 kost € 114,90 per ton, een halve euro meer dan twee weken eerder. Reken de brandstof en de CO₂-rechten door, dan verdient een kolencentrale op de prijs voor 2027 nu ongeveer € 9,50 per MWh, terwijl een gascentrale op diezelfde prijs ruim € 14 per MWh verliest. In augustus zagen we al dat de Nederlandse kolencentrales bijna het dubbele van vorig jaar produceerden. De termijnmarkt zegt dat dat volgend jaar zo blijft.
Op 11 september besloot het kabinet dat de Nederlandse gasopslagen deze winter minder vol hoeven. Het idee achter die opslagen is simpel: van april tot 1 november pompen we gas in lege gasvelden bij onder andere Norg, Grijpskerk en Bergermeer, en in de winter halen we het er weer uit. Het kabinet wilde daar op 1 november 115 TWh in hebben, ongeveer 80 procent van wat erin past. Het Europese minimum voor Nederland lag op 74 procent. Het nieuwe doel is 93 TWh, ongeveer 64 procent, en het kabinet verwacht dat tussen 1 oktober en 1 december te halen.
Hoe vol de Nederlandse gasvoorraden zitten, dit jaar tegen vorig jaar, met het oude en het nieuwe doel als streep. Het oude doel was met dit tempo onhaalbaar, het nieuwe wordt half oktober gehaald.
Op 15 september zat er 76,7 TWh in de Nederlandse opslagen, 53,2 procent. Vorig jaar op dezelfde dag was dat 98,6 TWh, 68,4 procent. Sinds 1 september gaat er 0,58 TWh per dag bij, sneller dan in augustus. Houdt de markt dat vol, dan wordt het nieuwe doel rond 13 oktober gehaald en gaan de opslagen op 1 november met ongeveer 104 TWh de winter in, 72 procent. Vorig jaar was dat 73 procent. Voor het oude doel had er elke dag 0,81 TWh bij moeten komen, en dat tempo is dit jaar nog geen enkele maand gehaald.
Het kabinet had voor de verlaging twee argumenten. Ten eerste: de Europese Commissie had lidstaten in maart al gevraagd het doel met tien procentpunt te verlagen. Het vullen van de opslagen doen handelaren en leveranciers, geen overheid. Zij kopen gas in de zomer en verkopen het in de winter, en dat doen ze alleen als het loont. Nu is gas voor de winter nauwelijks duurder dan gas van vandaag, dus loont het niet. Met een hard vuldoel moet de staat dan bijspringen: zelf kopen via EBN, of handelaren betalen om het te doen. Dan wordt er gekocht ongeacht de prijs, en dat drijft de prijs op voor iedereen. In de zomer van 2022 gebeurde precies dat, met een ongekende piek als gevolg, en Duitsland verloor miljarden op gas dat het op het hoogtepunt had ingeslagen. Ten tweede: in de afgelopen vijf winters haalden we gemiddeld 70 TWh uit de opslagen, en Nederland gebruikt sinds 2022 ongeveer een kwart minder gas. Voor een gemiddelde winter is 93 TWh dus ruim genoeg, zeker omdat er ook gas uit eigen bodem, via pijpleidingen en per schip binnenkomt.
Gasunie, het bedrijf dat het landelijke gasnet beheert, reageerde dezelfde dag. Het oude doel van 115 TWh was gebaseerd op de koudste winter van de afgelopen dertig jaar, zodat ook dan iedereen geleverd kon krijgen. Een lager doel betekent volgens Gasunie niet dat er te weinig gas komt, maar wel dat Nederland minder goed is voorbereid op een koude winter.
Wij vinden allebei waar. Het kabinet heeft gelijk dat een staat die koste wat kost moet laten vullen de prijs opjaagt, ook voor u. Maar een lager doel verandert niets aan hoeveel gas er is. Het gas dat op 1 november niet in de bodem zit, moet in januari alsnog gekocht worden, op het moment zelf en tegen de prijs van dat moment. En Nederland is dan niet de enige koper. LNG-tankers varen naar wie het meeste betaalt. Japan, Korea en China stoken in de winter ook op gas, en wordt het daar koud, dan bieden ze tegen Europa op. In 2022 won Europa dat opbieden door elke prijs te betalen. Daar kwam de rekening van toen vandaan.
Dat opbieden tegen elkaar is nu al bezig, alleen nog niet met China. Japan kreeg in de eerste zeven maanden van dit jaar de helft minder LNG uit Qatar dan vorig jaar en haalt het verschil uit de Verenigde Staten en Maleisië. India, Pakistan, Bangladesh, Thailand en Vietnam zijn hun vaste leveringen uit de Golf kwijt en hebben sinds het begin van de oorlog ruim zeven miljard dollar uitgegeven aan losse ladingen op de dagmarkt, meer dan het dubbele van wat ze via hun contracten betaald zouden hebben. Alleen China koopt weinig: het heeft Russisch gas via de pijpleiding, eigen productie en volle tanks, en de economie draait matig. Precies daardoor komen er nu nog schepen naar Europa. Trekt de Chinese vraag in de winter aan, dan is die concurrent er ook nog bij.
Er is één hoop, en die heet El Niño. Dat is een opwarming van de oceaan bij de evenaar die het weer wereldwijd beweegt, en die is dit jaar sterk. De seizoensmodellen wijzen voor Europa op een zachte, natte winter met veel westenwind, en dat betekent minder stoken. Maar zacht weer vult geen opslag en brengt geen LNG terug. En een late koude-inval in januari of februari blijft ook in een El Niño-jaar mogelijk. Zacht weer verkleint het risico, het neemt het niet weg.
Voor de Europese voorraden als geheel geldt hetzelfde beeld: 68,7 procent op 15 september, tegen 80,8 procent vorig jaar. Anders gezegd: wat er nu in de Europese opslagen zit, dekt ongeveer 113 dagen van het huidige verbruik, en als alle invoer zou wegvallen ongeveer 92 dagen. Beide cijfers staan op het laagste punt sinds 2022. Blijft de Straat van Hormuz de hele winter dicht en komt er geen LNG uit het Midden-Oosten, dan zakken de Europese opslagen volgens marktanalisten in april naar ongeveer 14 procent. In een gewone winter met open zeestraat is de voorraad genoeg. In een koude winter, waarin een huishouden tot ruim een derde meer gas gebruikt dan in een zachte, wordt het krap. En krap betekent duur.
Op 10 september verhoogde de Europese Centrale Bank de rente met een kwart procent, naar 2,50 procent voor het geld dat banken bij haar stallen. Zes dagen later, op woensdag 16 september, deed de Amerikaanse centrale bank hetzelfde: de Fed verhoogde de rente naar een bandbreedte van 3,75 tot 4 procent. Het was de eerste Amerikaanse renteverhoging sinds juli 2023, en het besluit was unaniem, twaalf stemmen tegen nul. Zestien van de achttien bestuurders verwachten dit jaar nog een verhoging.
De reden staat in beide besluiten letterlijk: energie. De inflatie in de eurozone ligt op 3,3 procent, en energie is daarin met een stijging van 14 procent in een jaar de grootste post. De ECB verwacht voor 2026 een inflatie van 3,0 procent en voor 2027 van 2,5 procent, allebei boven het doel van 2 procent. Fed-voorzitter Warsh zei dat de inflatie te lang te hoog is geweest. Negen maanden geleden rekende de markt nog op drie renteverlagingen in 2026. Zolang olie boven de 100 dollar staat en gas boven de 80 euro, komen die er niet.
Op de obligatiemarkt is dat al te zien. De rente op Amerikaanse staatsleningen van tien jaar staat op 5 procent, de Nederlandse op 3,6 procent. In Groot-Brittannië, waar de gasprijs dit jaar met 165 procent steeg, betaalt de staat op leningen van dertig jaar 5,95 procent, het hoogste sinds 1998.
Waarom is dat relevant voor de energiemarkt? Om drie redenen. Ten eerste werkt de rente terug op de energiemarkt zelf. Leveranciers die gas en stroom voor u vastleggen, moeten daarvoor bij de beurs geld als onderpand storten, en dat onderpand groeit mee met de prijs. Dat geld lenen zij, en lenen is duurder geworden. Die kosten komen terug in de opslag die u betaalt op een vast contract. Ten tweede maakt dure rente nieuwe aanvoer duurder: een windpark, een zonneweide of een LNG-terminal wordt grotendeels met geleend geld gebouwd, en bij een hogere rente gaan minder van die projecten door. Dat houdt de markt langer krap dan nodig. Ten derde raakt het uw eigen bedrijf: een hoge energieprijs en een hoge rente drukken tegelijk op de marge en op de financiering.
Het belangrijkste is misschien wel de volgorde. De rente stijgt niet omdat de economie oververhit is, maar omdat energie duur is. Dat betekent dat een oplossing in de Straat van Hormuz de rente sneller omlaag brengt dan welk rentebesluit ook. En zolang die oplossing er niet is, blijft de lijn van de centrale banken: hoger, en langer.
Stroom voor 2027 in de piekuren werd in twee weken € 19 duurder, de gewone prijs € 9. Wie overdag verbruikt, betaalt de bovenkant. Laat uw verbruiksprofiel doorrekenen voordat u een prijs vergelijkt.
Het kabinet plant op een gemiddelde winter. Dat is een keuze voor de staatskas, niet voor uw bedrijf. Heeft u een contract dat de prijs van het moment volgt, reken dan door wat een koude januari met uw kosten doet, en of u dat kunt dragen.
Stroom voor 2027 kost € 127,32 per MWh, voor 2029 € 86,45. De markt rekent de krapte dus vooral toe aan volgend jaar. Een contract dat langer doorloopt, verdunt die dure winter met jaren die de markt zelf een derde lager inschat. Dat vraagt wel dat u die jaren niet nodig heeft om vrij te blijven.
In een markt die zes weken op rij stijgt, raakt u de bodem niet. Leg de hoeveelheid vast die u zeker gaat gebruiken, in stappen en op meerdere momenten. Voor de rest kunt u wachten tot de markt draait.
Half september staat gas voor het eerst sinds december 2022 boven de € 80 per MWh, kost stroom in de avond meer dan € 250, en verlaagt het kabinet het vuldoel omdat het oude niet haalbaar was. De centrale banken verhogen de rente omdat diezelfde energie de inflatie aanjaagt. Al die dingen hebben één oorzaak: er komt te weinig gas binnen, en niemand weet wanneer dat verandert. De heersende verwachting in de markt is geen vrede en geen oorlog, met kleine crises tussendoor, tot in ieder geval de Amerikaanse verkiezingen in november. Voor de energiemarkt is dat het lastigste scenario: niet erg genoeg om de prijs te laten instorten, niet goed genoeg om hem te laten zakken.
Dat is geen reden om vandaag in paniek te tekenen. Het is wel een reden om te weten wanneer uw huidige contract afloopt, hoeveel van uw verbruik in de dure uren valt, en wat een koude januari met uw rekening doet. Wij rekenen dat voor u door, met uw eigen cijfers.
Abonneer u op onze nieuwsbrief en mis geen belangrijk nieuws uit de energiemarkt.
Wij gebruiken uw e-mailadres alleen voor onze nieuwsbrief en marktupdates. Zie onze privacyverklaring.
Wij nemen graag uw energiesituatie met u door en laten zien waar de kansen zitten. Vrijblijvend en zonder verplichtingen.
